Chủ Nhật, 31 tháng 5, 2009

Hồn thánh thót mưa dầm

...
Sở Kiện là nhà thờ chính tòa đầu tiên của giáo phận Hà Nội, xây năm 1884, trên nền một nhà thờ có từ 1669 của giáo phận Đàng Ngoài, rồi là thủ phủ của giáo phận Tây Đàng Ngoài từ 1858-1892. Sau này, năm 1887 khi lấy đất chùa Báo Thiên xây nhà thờ Lớn Hà Nội thì tòa giám mục HN dời ra đó, Kẻ Sở chỉ còn là nhà thờ xứ.

Nhà thờ Kẻ Sở trên đất hai làng Sở và Kiện, nên gọi là Sở Kiện, hiện nằm ở thị trấn Kiện Khê, Thanh Liêm, Hà Nam, cách thành phố Phủ Lý 10km.



Trên con đường từ Phủ Lý về phía Tây, có thể thấy một dãy núi xanh biếc chạy hàng dài. Dãy núi đó là đợt nối tiếp với Ba Vì, qua Hương Tích, Kim Bôi, Chi Nê rồi vào đến Ninh Bình.



Đi gần đến nơi thì thấy cây cầu Kiện Khê, bắc qua sông Đáy. Khu vực này chắc phải đến mấy cái nhà máy xi măng. Bên tay phải là dốc xuống thị trấn Kiện Khê và thấy ngay nhà thờ Kẻ Sở.



Nhà thờ xây gạch đỏ nhưng còn do quét vôi đỏ nên hơi giống... lò gạch.



Còn đây là hình bản in kẽm nhà thờ Kẻ Sở năm 1887 của bác sĩ Hocquard. So với ngày xưa thì có vẻ khu dân xung quanh đã tôn nền cao hơn.



Nhà thờ Kẻ Sở chắc là nguyên mẫu của nhà thờ Lớn HN (tức nhà thờ St. Joseph hay gọi là Thánh Giu-se), nhưng mặt tiền to hơn vì có hai gian nữa. Màu vôi gạch đỏ cũng làm cho mặt đứng có vẻ ấn tượng.



Thấy quang cảnh náo nhiệt, ai cũng ăn mặc trắng lốp, trống ếch rộn ràng. Thì ra hôm nay là lễ trọng. Các cô bé mặc váy trắng, đi tất trắng, đội voan trắng, như là đám cưới. Thấy mình mặc áo phông nâu có vẻ ngoại đạo tợn!





Đây là bên hông của nhà thờ, nơi đoàn rước lễ sẽ đi qua 1 vòng quanh nhà thờ. Mang phong cách gothic, nhà thờ không trang trí diêm dúa, và thật ra cũng không có nhiều đặc biệt so với các giáo đường lộng lẫy về kiến trúc.



Đối diện là dãy nhà nguyện và lối ra đài thánh tử đạo VN.







Đám rước ở đây đi theo giới, già trẻ rồi đàn ông, đàn bà riêng. Không khí trật tự và cũng mau lẹ chứ không nhốn nháo như lễ chùa với đền phủ bây giờ. Hoặc có lẽ là cái lễ như thế này diễn ra tương đối đều đặn, nên ai cũng thuộc cả. Mình không biết gì về Thiên chúa giáo nên chỉ ngó nghiêng với tư cách quan sát một cuộc performance vui vui mà thôi.



Mười lăm phút sau, tất cả vắng ngắt. Bên tay trái có hang đá Đức Mẹ, có cây si rất to trùm rễ lên.



Chắc phải là bé ngoan mới được cầm hoa thế này. Vì ở ngoài khu làm lễ có nhiều trẻ con nhao nhao chạy nhông lên.



Nhìn vắng vẻ và quy củ như ở một nước nào chứ không phải Việt Nam. Ở Hà Nội và Sài Gòn mà thế này, ắt sẽ có hàng đàn giai gái chụp áo cưới hoặc pose hình.



Tuổi buồn em mang, đi trong hư vô, ôi miền giáo đường... :-)



Nơi xưa mình anh đứng, không thấy bóng em đâu...



Vườn sau nhà thờ...



Lối vào tu viện Dòng Mến Thánh Giá.






Nhìn ra ngoài thấy thập tự. Những cây thập tự có hình hoa huệ, nhớ đến truyện Ba người lính ngự lâm, có quả d'Artagnan phát hiện ra hình hoa huệ trên vai của Milady.



Bên trong nhà thờ cũng không lộng lẫy lắm, nhưng có những đồ gỗ có vẻ cổ. Ngoài khu bàn thờ đẹp ra, thấy có một cái lầu gỗ thiếp vàng ở cột giữa nhà, không rõ là để làm gì. Cái này chắc phải hỏi ai theo công giáo.



Chỗ ca đoàn trên tầng 2. Ở xứ đạo này, chắc mọi người ngồi theo khu vực. Đàn bà ngồi bên phải, đàn ông ngồi bên trái.



Bước vào nhà thờ thì có hai máng đựng nước xức. Ai vào cũng nhúng tay vào chấm lên mặt ý để tẩy rửa trước khi làm lễ. Đặc biệt ở đây là hai cái vỏ sò cực đại.



Cái tường cầu thang gỗ đi lên gác chuông hai bên.



Quo Vadis? Ta đi theo ánh lửa từ trái tim mình. :-)



Ban thờ ở giữa khá giống ban thờ nhà thờ Lớn HN. Nói chung cũng không rõ thế nào là một nội thất nhà thờ đẹp dưới con mắt con chiên, nhưng với thức kiến trúc Gothic được gọt giũa hơn nghìn năm, những nét mảnh mai và vươn cao của các hình vòm nhọn và tháp cùng với cách bố trí ánh sáng làm cho các đường nét khá hoàn hảo. Kiến trúc truyền thống của VN thì có điểm dở là không xử lý được vấn đề ánh sáng. Vì thế, sau này nhà thờ đá Phát Diệm mặc dù khai thác hình thức đình chùa nhưng chỉ là ở những mái lầu và hệ xà đã nâng lên rất cao. Các chùa mới cũng làm cao hẳn lên để lấy ánh sáng.



Bên chỗ các bà ngồi thì toàn tượng đàn ông. Gian này là Jesus.



Còn gian này là tượng của 3 vị thánh công giáo Việt Nam, từ thời đầu thế kỷ 19. Các vị này có mặc áo chùng thì vẫn đội khăn, còn vị trẻ nhất thì mặc áo dài.



Bên trái là các ông ngồi, thì là tượng Đức Mẹ.



Còn đây là tượng sứ thần truyền tin Gabrielle?



Trên cái cột bên cạnh có những tấm bia công đức ghi bằng các thứ tiếng Pháp, Việt, Hoa.



Buồng xưng tội treo những cái mành nhựa hơi bị vui tính, như mành những quán cafe thời những năm 80. Có cái cửa có song hình thập tự khá hay. Nếu đức cha ngồi ở trong đó mà cùng lúc có hai người vào hai bên thì nghe thế nào nhỉ.



Chờ làm lễ. Những người phụ nữ gục đầu lên thành ghế trước là vì mệt hay đang sám hối?



Rồi cũng đến lúc làm lễ. Sau khi đọc một đoạn nguyên nhân lý do có mặt hôm nay, cha xứ thông báo vài nét tình hình xứ đạo, cô Anna này lấy anh Phêrô kia. Rồi cha bắt nhịp và ca đoàn hát nối thật điêu luyện.



Đi ra ngoài xem các thứ khác thì thấy, những cái mới xây của bên công giáo cũng rơi vào tình trạng màu mè vôi vữa. Trên là đài tưởng niệm các thánh tử vì đạo Việt Nam. Trong có hai bức tượng của hai chú cháu nhà ông họ Trương thời những năm 1800, bị giết năm 1838-1839.



Đằng sau là khu trường học, hiện đang bàn giao lại cho nhà thờ. Đáng chú ý là hình thức của những dãy nhà này mang phong cách kết hợp: mái có kết cấu kẻ chuyền của nhà Bắc Bộ với móng và hàng hiên kiểu Pháp. Bố cục đăng đối mang nét nhà thăm dò kiểu bản doanh lưu trú thời đầu của Pháp ở Đông Dương.



Một cái nhà nguyện đề năm 1915, nhưng chắc mới được trùng tu.



Dãy nhà học chắc là chủng viện xưa, bên trong còn bàn ghế, khẩu hiệu và ảnh Bác Hồ, bên ngoài còn biển đề các lớp và phòng chức năng. Khu nhà đã bị xuống cấp, trần latti đã bong hết chỉ còn những cái dầm.



Bên cạnh là một cái nhà thờ đổ. Người ta không sợ trâu bị tường đè sao?



Có đổ nát thì cũng có sửa chữa. Một cái nhà nguyện ở ngoài đường vào nhà thở, đề năm 1905.





Cái nhà điệu vì có lối lên kiểu bậc cấp rẽ hai bên, trước là một cây nhãn.





Thị trấn này chắc thời Pháp cũng giàu vì nhiều nhà kiểu Tây.






Rồi cũng đến lúc về. Đi thăm nhà thờ luôn có cảm giác mọi thứ của kiến trúc đều rõ ràng và dễ thấy, ít có cái gì khiến người ta băn khoăn hay nghi hoặc.



Trên đường về có Ngũ Động Thi Sơn ở vào khúc quanh của sông Đáy. Bên sông một ngôi nhà thờ nho nhỏ, một buổi chiều nhiều mùi rơm rạ. Thích mà phải về...

***

Bài Giáo đường im bóng của Nguyễn Thiện Tơ có lẽ là bài hát có chủ đề về nhà thờ mà mình thích nhất. Bài hát đầu tay viết năm 1938 lúc ông 17 tuổi tặng cho cô gái có tên Hà Tiên, sau là vợ. Còn nhớ năm 2001, đúng Trung thu, mình có việc tìm đến gặp ông. Cứ nghĩ phải là một ông già hom hem và cũ kỹ, nhưng hóa ra ông còn nhanh nhẹn và vui vẻ. Hai ông bà ngồi xem TV ở một căn nhà mặt phố Mai Hắc Đế. Điều đặc biệt là nhà ấy không cho thuê cửa hàng hay kinh doanh gì. Nguyễn Thiện Tơ sinh năm 1921, là một nhạc công chuyên nghiệp, ban đầu là guitar Hawaii, rồi guitar, sau thổi flute cho dàn nhạc Đài tiếng nói VN và cuối cùng về Hãng phim truyện.

Ông có mấy bài hát nữa hay được ca sĩ nhạc tiền chiến hát như Qua bến năm xưa, Vườn hồng dưới trăng, Nhắn gió chiều.

Nhớ tới đêm đầy ánh sáng
Hương trong gió tràn mênh mang
Giây phút như ngừng thôi rơi
Tiếng kinh muôn lời
Dáng xinh xinh bao tiên kiều
quỳ ngân Thánh kinh ban chiều
Trong giáo đường đêm Noel ấy
ngàn đời tôi mến yêu

Tiếng A men đều âm u
Hòa theo gió vàng đêm thu
làm xao xuyến tâm hồn quá
Thời khắc mơ

Thánh giá xa vời lắm với chuông chiều ngân
Hồn thánh thót mưa dầm buồn tới âm thầm
Nơi giáo đường im bóng tôi thầm mong ngóng
Đắm đuối trên làn sóng mắt nàng huyền mơ

Giáo đường im bóng - Khánh Ly (Nguyễn Thiện Tơ, lời Phi Tâm Yến, 1938)



Get this widget | Track details | eSnips Social DNA
.

Thứ Bảy, 30 tháng 5, 2009

Quan trọng!

.

Tôi nghiệm ra một điều là mình cực kém khoản thủ tục khi đi làm các công việc xin dấu má hay đăng ký với các cơ quan công quyền. Chẳng hạn mua xe máy lần thứ hai mà vẫn như chưa từng bao giờ làm, đụng đến cái gì cũng như mới. Bỏ qua việc phòng đăng ký chuyển về Hà Đông, tức một nửa thành phố Hà Nội mới, còn thì các việc khác vẫn chỉ từng ấy thứ, vậy mà vẫn lơ ngơ như bò đội nón.

Nhưng hóa ra khi đến điểm nộp thuế trước bạ chẳng hạn, tôi mới được an ủi là mình không phải thiểu số. Ai cũng mắt tròn mắt dẹt hỏi nhau làm thế nào, ai cũng sợ mình làm sai. Thật chẳng khác cảnh tượng sắp thi vấn đáp. Chúng tôi hồi hộp nhìn các cán bộ đi lại, trông họ thật quan trọng như các thầy giáo sắp đánh trượt chúng tôi đến nơi. Việc của mình có nhanh hay không, chắc là nhờ họ.

Công sở tiếp dân bây giờ có cả máy lấy số, bảng điện tử như khi xếp hàng mua vé máy bay. Tôi rút được thứ tự mình là 72, còn 19 người nữa mới đến lượt. Trên bảng điện tử là số 52. Hai chị phụ nữ sau tôi rụt rè hỏi han lấy tờ khai ở đâu. Các chị thật cẩn thận, bán xe máy cho nhau nhưng chịu khó đến để nộp thuế sang tên. Tôi chỉ vào gặp người cán bộ ngồi ở bàn đầu trong phòng. Một chị ngạc nhiên: “Thế mà đọc thông báo nói lấy giấy để ở ngoài, hóa ra vẫn theo kiểu xưa”. Như thể chứng minh trực cảm của chị là đúng, tôi phát hiện ra số đếm trên bảng điện tử chẳng nhúc nhích gì, cũng như loa im tiếng, mặc dù có vài người đi vào từ nãy đến giờ. Hóa ra mạnh ai nấy vào, bàn nào trống thì vào ngồi. Có hai bàn tiếp, ngoài người đàn ông còn có một cô gái trẻ đang tiếp một người đến nộp thuế một danh sách xe hơi. Cô cán bộ này có lẽ ý thức mình được mọi người chú ý, mà quả thật, khá xinh, màu áo xanh biếc và đôi môi đỏ làm cho cô dường như là bông hoa của căn phòng, nơi ai cũng lẫn vào cái uể oải và vô sắc của giấy tờ tài liệu.

Tôi xong thủ tục bên bàn một thì hai chị phụ nữ cũng vào bàn hai, chỗ cô “xinh nhất phòng” kia. Chẳng hiểu chị phụ nữ lóng ngóng thế nào mà khai chưa đủ. “Xe của chị là xe gì?” Một chị nói “xe máy nữ.” Giọng của cô cán bộ cao hơn: “Tôi hỏi xe của chị là nhãn hiệu gì ấy?” “Yamaha.” Mọi người hồi hộp vươn cổ ngó vào cửa phòng. Đến đây thì giọng cô gái véo von lên hẳn vài tông như để giảng cho những người bên ngoài: “Yamaha cũng như cái họ của chị là họ Hoàng ấy. Còn tên chị là gì cũng như nhãn hiệu xe ấy. Chị hiểu không?” Hai chị phụ nữ bối rối. “Thôi, chị ra xem lại tem xe mà khai lại vào đây.”

Hai chị gái quay ra, ừ thì ra là phải khai rõ xe Cygnus hay Force chứ, như tên tớ là Ngọc tên ấy là Ngà. Lát sau, cô gái xinh kia đi ra khỏi phòng để giải lao, nhún nhảy vui vẻ như một bông hoa xinh tươi ở cái chỗ buồn tẻ này, để cho mọi người ngẩn ngơ nhìn theo.

***

Thật ra cô áo xanh môi đỏ ấy chỉ có khác thường ở chỗ góp phần tạo nên màn đối đáp sống động. Trách nhiệm của cô đến thế là hết. Hai chị gái kia điền sai thì lỗi chẳng phải của cô. Nhưng biết làm thế nào khi người ta đến một nơi mà không phải ai cũng nắm rõ cách thức làm, mà nguyện vọng của người dân là được giúp đỡ để cung cấp đầy đủ và chính xác thông tin. Đấy mới chỉ là mức căn bản của sự phục vụ. Chưa hết, trong Pháp lệnh cán bộ, công chức còn xác định mức độ phục vụ là phải “tận tụy” và “tôn trọng nhân dân”. Thế mà sự lạnh lẽo và cao giọng của cô cán bộ đã đủ để làm những người đến làm thủ tục hốt hoảng.

Nghĩ đến công chức, chúng ta hình dung ra những người ngồi ở các bàn giấy mà ta phải cần đến mỗi khi có việc đề nghị họ “phục vụ”. Nhưng đa phần chúng ta vẫn tự nhủ cố gắng làm sao ít phải gặp họ càng tốt, vì chúng ta hay có thành kiến về sự quan liêu, cửa quyền và vô số điều khó dễ của giới “công bộc” này.

Nhưng đố ai định hình được cái sự gây khó dễ, cho nên giới công chức - vốn thạo luật hơn – cũng chẳng thấy chết ai. Cho rằng sự ù lì và già nua là đồng minh của bệnh cửa quyền, các cơ quan dùng biện pháp trẻ hóa. Nhưng người trẻ đi làm công chức hẳn biết rõ tương lai: hoặc tiến thân thành quan chức theo thang bậc sau nhiều năm, hoặc chết dí mãi ở cái bàn giấy tiếp toàn những người đi làm thủ tục hành chính mà lớ ngớ thế này. Trước thái độ cầu khẩn có phần lo lắng thái quá của người dân đến công môn, thái độ của công chức trẻ sẽ thế nào hay là thấy, à thì ra mình cũng có quyền hành, cũng có thể dễ dàng nạt nộ hay tỏ thái độ nặng nề với các đối tượng chẳng mấy khi dám cãi lại. Sự dễ dàng này mới gớm làm sao! Nhất là khi cái tự ái của một kẻ trẻ tuổi được ngồi vào vị trí ảnh hưởng đến quyền lợi hành chính của bao người khiến viên công chức này thấy mình quan trọng.

Tính từ “mẫn cán” từng được gắn chặt với danh xưng công chức, đã mang một nghĩa châm biếm khi ai cũng chỉ quan tâm làm sao cho việc chốn công môn trót lọt. Đến nỗi mà nói đến “có khó khăn” thì ai cũng nghĩ ngay đến cần sự bôi trơn cho hết ma sát, những thứ như bồi dưỡng hay đi đường tắt gây ô nhiễm đến mức ai cũng lo lắng khi đến “cửa quan”. Thực tế chẳng có ông quan nào ngồi đấy, mà chỉ có những ông quan sẵn có trong con người những công chức mà thôi.

Nguyễn Trương Quý
Tuổi Trẻ cuối tuần 30.5.2009
.

Thứ Sáu, 29 tháng 5, 2009

Great Viêt

...
Lượm được bài trao đổi này thấy cũng thú vị, đưa lên để tham khảo. Chắc cũng phải bốn năm trước, một hội các anh chị bên CH Séc tranh luận về gọi cái nước đó bằng tên gì và viết ra sao. Không rõ cuối cùng thống nhất thế nào. Đồng thời hiện thấy trên forum tathy cũng tranh luận về viết Vietnam hay Viet Nam trong các văn bản quốc tế, thì cái nào là chuẩn. Có ai thích Great Viêt không? :-)

...

Đã mấy lần nhìn thấy tên gọi “CH Czech“ trên diễn đàn này, tôi cũng định góp ý. Nay mới biết việc viết „CH Czech“ là có chủ ý, nên xin có mấy ý kiến như sau, mặc dù tôi cũng chỉ là người ngoại đạo trong lĩnh vực này.

- Trước khi đi vào việc viết đúng tên của „Česká republika“ trong tiếng Việt nam, xin hãy xem qua tên gọi này được dùng trong các ngôn ngữ khác ở châu Âu như thế nào:

„Česko“ / „Česká republika“

Tiếng Anh: Czechia / Czech Republic

Tiếng Đức: Tschechien / Tschechische Republik

Tiếng Pháp: Tchèque / République Tchèque

Tiếng Tây ban nha: Checo / República Checa

Tiếng Ý: Ceco / Repubblica ceca

Tiếng Nga: Чехия / Чешская республика

Như vậy thì „Czech“ rõ ràng là một từ của tiếng Anh.

- Chúng ta đều biết rằng tiếng Anh, Pháp, Tây ban nha, Nga và tiếng Trung quốc là các ngôn ngữ chính thức được dùng tại Liên Hợp Quốc. Có lý do gì để chúng ta đưa một từ tiếng Anh vào tiếng Việt như trong trường hợp từ “Czech” mà không dùng phiên bản tiếng Pháp hay tiếng Tây ban nha không?

- Các từ „Anh“, „Pháp“, „Đức“ đều là các từ phiên âm Hán-Việt. Việc một số từ mà ngày nay chúng ta không dùng nữa (ví dụ như Ba Tây, A Phú Hãn, Á Căn Đình, Mễ Tây Cơ, Chí Lợi v.v.) thì lý do là vì tiếng Việt của chúng ta là một sinh ngữ. Tôi không dám chắc rằng 300 năm sau các thế hệ con cháu chúng ta còn dùng các từ „Anh“, „Pháp“, „Đức“ nữa.

- Trong bảng chữ cái tiếng Việt không có phụ âm Cz, chữ cái Z cũng không có, nhưng được dùng trong các từ nhập ngoại. Trong các từ „Česko“, „Česká republika“ không có chữ Z nào, như vậy theo tôi không có lý do để chúng ta nhập ngoại chữ Z qua phiên bản tiếng Anh.

- Tôi tin rằng từ „Séc“ không phải do những người „nông dân lúa nước“ nghĩ ra, mà nó đã được hình thành trong đầu óc các nhà khoa học có thẩm quyền về ngôn ngữ và được người Việt chấp nhận. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là nó bắt buộc phải đúng.

- Nếu vì một lý do nào đó mà không thể dùng từ „Séc“, tôi đề nghị sử dụng từ „Tréch“ hoặc „Chéch“.

- Tuy nhiên, ý kiến của tôi là dùng từ “Séc” trong tên của Hội.

...




Thứ Tư, 27 tháng 5, 2009

Hà Nội, Dak Lak

...
Tập truyện ngắn của bạn Phan Việt mang cái tên ấn tượng với người đọc VN, nên bây giờ nhiều cái title, topic hoặc đơn giản là blast của blogger mang địa danh viết đúp. Nước Mỹ, nước Mỹ thì có trùng với America, America của cụ Elia Kazan (tiểu thuyết và phim này chẳng hay lắm). Hà Nội, Hà Nội thì đã có phim hợp tác Việt Nam-Trung Quốc năm kia rồi.

Có nhiều cách tuyên truyền về việc dùng tên lặp như thế. Độ âm vang của từ, rồi cái gì như là biểu đạt theo kiểu thán từ. Hoặc là kiểu quy tắc định danh của quốc tế, ví dụ như khi đăng ký một dịch vụ thành viên của web, thường nhà cung cấp lấy nước Mỹ làm chuẩn, sinh ra (ví dụ): New York, New York - theo hiểu biết nông cạn của mình thì là thành phố New York thuộc bang New York. Hay L.A, CA. Đâm ra có nhiều khi thấy dữ liệu lẩm cẩm, ai dè trên Google Map, lại có quả Hà Nội, Đak Lak. Thì bây giờ xém tí có quả Hà Đông, Hà Tây, Hà Nội. Bỏ Hà Tây thì còn Hà Đông, Hà Nội.

Nói về lấy địa danh làm tên tác phẩm thì có nhiều cái lợi. Địa danh xác nhận cá tính luôn. Ví dụ về Hà Nội thì sẽ khiến dân SG ghét chẳng hạn (tò mò thì có vẻ cũng không còn nhiều như trước), Huế thì sẽ đẹp và thơ, Sài Gòn đẹp lắm Sài Gòn ơi Sài Gòn ơi... Địa danh tù mù và đa nghĩa thì gây được chú ý (tớ chọn những tựa quen thuộc với tai độc giả VN, kể cả tựa dịch): Chinatown, L.A confidental, Vicky Cristina Barcelona. Nếu dịch là Phố Tầu thì hỏng. Nhiều địa danh nghe đầy huyền ảo và phiêu lưu: Casablanca, Cầu sông Kwai, Những con đường xứ Flandres. Có những tựa nghe đã thấy kinh điển hoặc nên thơ: Paris sụp đổ, Xa Mạc-tư-khoa, Vòng phấn Kapkaz, Tiếng đàn Ba-la-lai-ca trên sông Đà, Người lái đò trên sông Pô Cô... Có những địa danh đưa vào đầy dụng ý: Giữa Mạc-tư-khoa nghe câu hò Nghệ Tĩnh, Suối Lê-nin.

Có lần xem phim Enemy at the gates do Jude Law đóng, về trận đánh Stalingrad năm 1943. Tên phim thì hay đấy nhưng chung chung, vì Julia Robert cũng Sleeping with the Enemy mà! Phim khá kinh điển và hoành tráng, nhưng thử nghĩ nếu lấy cái tựa có địa danh kia thì sao? Cả thế giới biết nhưng cũng có khi cảm giác là bó hẹp theo kiểu phim lịch sử. Chứ cũng chưa chắc là kỳ thị Stalin.

Những tựa lấy từ một địa danh quen thuộc như Hà Nội công nhận khó. Nhưng xem phim Woody Allen, ông này làm đến tá phim về New York, những cái tựa đơn giản, cũng chẳng có gì gợi mở lắm: Manhattan, New York Stories, Bullets Over Broadway, Manhattan Murder Mystery, Broadway Danny Rose.

Những tác phẩm về đề tài chính trị, địa phương học, xã hội chuyên về một nơi... thì người làm sách phải vắt óc ra nghĩ cách lấy đặc điểm của nơi đó làm thành cái tựa. Nhưng cái tên hay đến nhiều khi là tình cờ. Bây giờ mình cũng đang mong cái sự tình cờ đến đây.
...

Thứ Ba, 26 tháng 5, 2009

Đường đi lên mỏ

...
Đến vùng mỏ thì phải đi lên mỏ. Ở Cẩm Phả có khoảng gần chục mỏ than lớn, trong đó mỏ Mông Dương và Khe Chàm là mỏ hầm lò, còn lại là mỏ lộ thiên. Mỏ lộ thiên an toàn hơn song khai thác từ lâu đời nên trữ lượng bề mặt không còn nhiều. Mỏ hầm lò vốn nguy hiểm và thực tế là năm ngoái đã có mấy vụ sập hầm lò, do đào than thổ phỉ, do bị nổ vì khí mêtan.



Chuyến đi vào mỏ được bắt đầu từ bến xe Địa Chất. Ở Cẩm Phả có một bến xe nữa có tên Ba Tầng. Gọi là Ba Tầng vì đối diện một khu tập thể ba tầng, những dãy nhà tập thể đầu tiên ở Cẩm Phả thời trước. Cách đây vài năm, khu nhà này là nơi làm rối loạn cả thị xã vì nạn nghiện hút. Các mỏ nằm trên những triền núi phía sau lưng thị xã, phải đi ôtô chừng hai mươi phút mới vào đến nơi, tùy theo mỏ.



Xe đưa đón công nhân mỏ do công ty vận tải đưa đón CN mỏ chuyên trách. Ca của công nhân các mỏ lệch nhau nửa tiếng để cùng một tuyến đón được ít nhất hai nơi, hoặc để cùng một ca lái xe quay vòng được vài chuyến. Mỏ Cao Sơn là mỏ trên cao nhất nên xe đến đây đầu tiên.





Khắp nơi có một màu đen, ghi và xám. Công nhân chờ xe ở điểm này. Những cái tên địa danh này từng hiện diện nhiều trong văn nghệ một thời, kiểu "Đêm ấy vùng than ai thức" của Lý Biên Cương, hay phim "Kỷ niệm đồi trăng"... Bài hát về mỏ nhiều bài hay, khá hào hùng, lãng mạn hóa không khí làm việc. Nói chung cảm giác khá cảm động vì có gì đó nao nao, kiểu gặp lại không khí ca kíp đại công trường.



Xe lên rồi nhưng phải chờ công nhân lái ủi ra hết. Bên con đường moong phía dưới, một người công nhân nữ đi một mình...



Rồi cũng đến lúc đoàn xe hùng dũng về bến. Đoàn trai non hớn hở rủ nhau về... :-) Những cái xe tải này cao đến 5-6m, nhất là những cái tải Volvo vàng, nguyên cái bánh xe đã có đường kính 2,5m.



Để khai thác, cần phải thuê công nhân công ty hóa chất mỏ nổ mìn. Họ mặc đồ màu vàng để phân biệt với công nhân mỏ áo xanh rêu. Một quả mìn nổ xong, không gây chấn động ngay mà khoảng một hai phút sau, tiếng nổ mới rền lên, đất rung rung.



Mỏ Cao Sơn là một khu vực có vài bãi khai thác. Đây là một bãi khác, quy mô nhỏ.



Toàn cảnh điểm khai thác này.

Trên đường xuống là đường rẽ vào Cọc Sáu. Đây là mỏ lộ thiên lớn nhất Việt Nam. Hiện đã đào xuống -135m so với mực nước biển. Còn từ đỉnh xuống phải cộng thêm 200m nữa.



Quang cảnh thật ngoạn mục, mỗi tội xe đi qua đánh bụi mù lên. Nhưng ngồi quay lưng lại đường thì gió biển thổi qua thung lũng cũng khá mát. Mỏ là một lòng chảo, đã khai thác từ thời Pháp, những đường moong chạy xoáy trôn ốc như những đường bờ ruộng bậc thang.



Cái màu vàng của đá và xám đen của than như những vệt sơn dầu quét lên. Nhìn mãi cứ như ảo giác vì màu đen làm mất đi hiệu ứng bóng đổ, như thể có đám mây nào lướt qua tạo bóng râm.



Những con đường ngoằn nghèo như leo đèo.



Một chiếc xe về bãi tập kết, để lại sau đuôi một vệt bụi như bốc khói. Anh dẫn đường nói, ca đêm nhìn cũng đẹp khi các ngọn đèn thắp dọc các con đường, những đoàn xe bật pha nối đuôi nhau.



Chuyến xe đưa công nhân về thị xã. Mình về lại bến Địa Chất.



Toàn cảnh mỏ than Cọc Sáu. Vì màn hình có hạn nên chỉ nhỏ vậy thôi. Nhưng phải ra đến nơi, đứng trên miệng mỏ nhìn xuống mới thấy hết cảm giác lạ lùng.

***

Ở Cẩm Phả, địa danh nổi tiếng khác là Cửa Ông. Cửa Ông nằm cách trung tâm TX 12km, là một trong 3 phường có tên không có chữ Cẩm. Ở đây có cảng than lớn nhất miền Bắc và một khu công nghiệp quan trọng như tuyển than. Nhưng nhiều người đến Cửa Ông là đi lễ đền thờ Trần Quốc Tảng, con trai Trần Hưng Đạo, đền này còn gọi là đền Cửa Suốt.



Đền Cửa Ông có địa thế cao ráo, nhưng kiến trúc cũng không có gì đặc biệt vì mới quá. Đáng chú ý là sự kết hợp của kiến trúc Pháp với những thứ như trụ chia đợt, cửa lá sách...





Cạnh đền là chùa, cũng mới trùng tu. Trông nhác thì cũng ổn, nhưng nói chung xem kỹ thì không có gì để nhớ cả.





Không gian cao ráo, nhìn thấy biển ở phía xa, nên khá dễ chịu.



Ở cuối dốc gần đó là đền Mẫu. Nói chung là ngay ngắn và đâu cũng màu xam xám xi măng, nhìn buồn.



Lầu chuông. Còn có đền thờ Cô Bé Cửa Suốt (tức con gái út Trần Quốc Tảng), cạnh cầu Vân Đồn nhưng cũng chẳng có gì mấy ngoài các cây cổ thụ nhìn ra biển và một cái mỏ nước chảy từ núi ra. Mọi người thi nhau múc để rửa mặt lấy lộc.

Ở thị trấn Cái Rồng, huyện lỵ Vân Đồn, nằm trên đảo Cái Bầu, có chùa Cái Bầu. Bà chị của ông bạn bảo đi vì đẹp lắm. Đến nơi thì hóa ra là một ngôi chùa đang được xây theo kiểu Trúc Lâm thiền viện. Người ta dựng một pho tượng Phật Bà Quan Âm trắng toát, rồi chùa cũng xây to cao chắc khỏe bê tông cốt thép mái ngói ống đồ sộ. Trong chùa thấy các sư nói giọng miền Nam tất bạt dọn lễ cho ngày Phật đản. Thì ra "Trúc Lâm" đã nhân rộng mô hình khắp nơi, không chỉ pháp hạnh mà còn kiến trúc nữa. Thế có là franchise không nhỉ?





Ở đây muốn tắm phải đi vài cây số nữa mới có bãi cát sạch. Ở đây lắm bùn và đá thì toàn hà bám. Nước biển ngoài xa xanh quá.





Quay về thị xã, ghé chợ Cái Rồng, có nhiều thứ tươi ngon. Lần đầu thấy con sam, to như con baba nhưng hóa ra con này thân nó có một tẹo, cái mai đã bằng cái chảo. Có con sá sùng, bán 120k/lạng! Còn thì cá lắm loại. Dân Cái Rồng chủ yếu là có người nhà vượt biên nên vẫn được dân Cẩm Phả nể vì lắm tiền.



Một ngôi cổ tự chăng? Đây là chùa Cao Sơn, nằm trong công viên văn hóa Cao Sơn. Đúng rồi, Cao Sơn chính là tên khu mỏ vừa đi. Công ty Cao Sơn này lên sàn CK từ lâu, cổ phiếu blue chip, giàu có, xây cả một khu vui chơi cho nhân viên, tâm điểm là ngôi chùa. Trong chùa có đủ các hình mẫu của các chùa khác.



Cái cổng và lầu bên trong là hình ảnh của đền Ngọc Sơn ở Hà Nội.



Còn từ sân lên núi là hình chùa Một Cột, Tháp Bút và tháp Phước Duyên chùa Thiên Mụ. Đây chắc là nơi nhiều màu sắc nhất Cẩm Phả. Còn có chùa Phả Thiên, cũng hoành tráng với nhiều thứ cung tiến. Có đi những nơi này mới thấy dân vùng này giàu kinh khủng, mặc dù nhà cửa không có gì đặc sắc.
...

Nắng thì nắng cũng vừa vừa thôi chứ